Πέμπτη 31 Μαρτίου 2011

ΜΕΓΑΛΗ ΕΛΛΑΔΑ - MAGNA GRECIA

Αν θέλετε να δείτε μερικά μνημεία από τον πολιτισμό της Μεγάλης Ελλάδας, δείτε το παρακάτω βίντεο. Συγχαρητήρια στο δημιουργό του HellenicAngel. Επίσης τα τραγούδια που ακούγονται είναι από το συγκρότημα Ghetonia (Γειτονία), το οποίο έχει σαν βάση του το χωριό Καλημέρα στην Κάτω Ιταλία και έχει σκοπό τη διατήρηση των "γκρεκάνικων" ή "γκρίκο", της γλώσσας που μιλάνε οι λιγοστοί πια ελληνόφωνοι της περιοχής του Σαλέντο.



Για να δείτε κι άλλα τραγούδια από τους Ghetonia (pelerinagedelarose, ευχαριστώ):



Κυριακή 27 Μαρτίου 2011

Ο Υπολογιστής των Αντικυθήρων

"Κοίταξε, Οδυσσέα. Ταξιδεύοντας, να έχεις αριστερά το αστέρι που λέγεται Μεγάλη Άρκτος." (Οδύσσεια) Για να ξανοιχτούν στα πέλαγα, μακριά από τα σημάδια της στεριάς, οι αρχαίοι ναυτικοί έπρεπε να έχουν τρόπο για να προσανατολιστούν. Η οδηγία της Καλυψώς στον Οδυσσέα δείχνει πόσο σημαντική ήταν η πρόοδος της αστρονομίας για τα μεγάλα ταξίδια. Οι περισσότεροι μελετητές πιστεύουν ότι οι αρχαίοι Έλληνες δεν γνώριζαν τον εξάντα ή κάποιο άλλο γωνιομετρικό όργανο, για να υπολογίζουν το ύψος του ήλιου και των άλλων ουράνιων σωμάτων. Και παρ' ότι η πρώτη χάραξη χαρτών αποδίδεται από τον Στράβωνα στον αστρονόμο Αναξίμανδρο τον Μιλήσιο, στις αρχές του 6ου π.Χ. αιώνα, δεν φαίνεται να χρησιμοποιήθηκαν από τους ναυτικούς παρά στην Ελληνιστική Eποχή.
Το 1901, στα Αντικύθηρα, σφουγγαράδες ανακάλυψαν ένα ναυάγιο από όπου ανασύρθηκε ένα περίεργο αντικείμενο που έμελλε να δημιουργήσει πολλές διαμάχες σχετικά με την τεχνολογία των αρχαίων Ελλήνων. Ήταν ένας μηχανισμός με γρανάζια που η ακτινοσκοπική εξέτασή του στο Κέντρο Ερευνών «Δημόκριτος» από τον καθηγητή Derek de Solla Price του Πανεπιστημίου Yale, με τη συνεργασία του Έλληνα Πυρηνικού Φυσικού Χαρ. Καράκαλου, το 1973, αποκάλυψε ότι ήταν ο πιο πολύπλοκος μηχανισμός που είχε κατασκευαστεί μέχρι το 1200 μ.Χ.! Πρόκειται για ένα μηχανικό υπολογιστή που δείχνει τις κινήσεις του Ήλιου, της Γης και της Σελήνης με μεγάλη ακρίβεια (Βλέπε εικόνα αριστερά).
Βέβαια, υπήρχαν προηγούμενα αναφορές για ένα μηχανισμό που έδειχνε την κίνηση του Ήλιου και των πλανητών και που ήταν το πρώτο «πλανητάριο», αλλά ελάχιστοι πίστευαν ότι οι τεχνίτες της εποχής διέθεταν εργαλεία και γνώσεις για να κατασκευάσουν μηχανισμούς τέτοιας πολυπλοκότητας. Στο Εθνικό Μουσείο, εκτός από τα τμήματα του μηχανισμού που βρέθηκαν στο ναυάγιο, υπάρχει αναπαράσταση του “Υπολογιστή των Αντικυθήρων”. Για να μάθετε περισσότερα, κάντε κλικ στην Βικιπαίδεια.



Δείτε και το παρακάτω βίντεο:


Πηγή: Περιοδικό Internet - Rom - Multimedia, Τεύχος 6, Αθήνα, Απρίλιος-Μάιος 1998, σελ. 57.

Τρίτη 8 Μαρτίου 2011

Αντρέι Ρουμπλιόβ

Ο Αντρέι Ρουμπλιόβ (ρωσ.: Андрей Рублёв) (περί το 1360 με 1370 - 1427 ή 29 Ιανουαρίου 1430) θεωρείται ο κορυφαίος Ρώσος αγιογράφος του Μεσαίωνα. Λίγα είναι γνωστά για τη ζωή του. Δεν ξέρουμε ούτε πού γεννήθηκε, ούτε ποιο ήταν το κοσμικό του όνομα, καθώς το όνομα «Ανδρέας» του δόθηκε όταν εκάρη μοναχός στη Μονή της Αγίας Τριάδας. Η πρώτη αναφορά στο όνομά του γίνεται το 1405 σε ένα έγγραφο, το οποίο αναφέρει ότι ανέλαβε την εικονογράφηση του Ναού του Ευαγγελισμού στο Κρεμλίνο μαζί με το Θεοφάνη τον Έλληνα και κάποιον μαΐστορα Πρόχορο. Αναφερόταν εκεί τελευταίος, και λόγω ηλικίας και λόγω αρχαιότητας.
Λέγεται ότι το 1408 ανέλαβε, μαζί με το συνεργάτη του Δανιήλ, την αγιογράφηση του Ναού της Αναλήψεως στο Βλαντίμιρ και από το 1425 ως το 1427 του καθολικού της Μονής του, της Αγίας Τριάδας ή Αγίου Σεργίου. Τέλος, μετά το θάνατο του συνεργάτη του Δανιήλ ήρθε στη Μονή Ανδρόνικωφ στη Μόσχα, όπου ανέλαβε την αγιογράφηση του καθολικού. Θεωρείται ότι πέθανε κατά τη διάρκεια αυτής της εργασίας σε ηλικία περίπου 70 ετών, στις 29 Ιανουαρίου 1430 (η ημερομηνία αμφισβητείται). Το 1988 ανακηρύχθηκε άγιος από τη Ρωσική Εκκλησία ως Άγιος Ανδρέας ο Εικονογράφος και η μνήμη του τιμάται στις 4 Ιουλίου.
Ο Αντρέι Ρουμπλιόβ υπήρξε ο επιφανέστερος Ρώσος αγιογράφος και θεωρείται ένας από τους μεγαλύτερους του κόσμου. Το έργο για το οποίο αναγνωρίζεται ως ένας από τους κορυφαίους Ορθόδοξους αγιογράφους, είναι η εικόνα της Αγίας Τριάδος, η οποία είναι το αριστούργημα της ρωσικής εικονογραφικής τέχνης. Η εικόνα της Αγίας Τριάδος, γνωστή ως «Φιλοξενία του Αβραάμ», διακρίνεται για τη σύνθεση, το ρυθμό, το φωτισμό, την αρμονία, την καθαρότητα και την απλότητα.
Αισθητικές κρίσεις για το έργο του είναι δύσκολο να διατυπωθούν με βεβαιότητα, καθώς τα έργα που του αποδίδονται (εκτός του ότι η πατρότητά τους είναι αμφίβολη) έχουν υποστεί επιχρωματώσεις από μεταγενέστερους, καθώς τα υλικά που χρησιμοποιούνταν εκείνη την εποχή στη Ρωσία δεν ήταν ανεξίτηλα. Σε κάθε περίπτωση διακρίνονται σαφείς επιδράσεις από το έργο του Θεοφάνη του Έλληνα, αλλά θεωρείται ότι έχει πάει ακόμη παραπέρα από το Θεοφάνη, αναφορικά με την απεικόνιση της πνευματικότητας στις μορφές. Η τεχνική του συνδυάζει ασκητισμό και αρμονία κατά το βυζαντινό πρότυπο. Τα έργα του διακρίνονται από ηρεμία και γαλήνη και θεωρούνται πρότυπο ορθόδοξης εικονογραφίας.

Πηγή: Βικιπαίδεια

Δείτε παρακάτω ένα απόσπασμα από την αριστουργηματική ταινία Αντρέι Ρουμπλιόβ του Αντρέι Ταρκόφσκι. Στη σκηνή αυτή, βλεπουμε μια συζήτηση ανάμεσα στον Θεοφάνη τον Έλληνα και τον Αντρέι Ρουμπλιόφ.

Παρασκευή 4 Μαρτίου 2011

Το έπος των Νιμπελούγκεν

Υπόθεση: Ο Ζίγκφριντ, φτάνει στη Βορμς, για να κατακτήσει την Κρίμχιλντ, της οποίας έχει ακούσει να υμνούν την ανυπέρβλητη ομορφιά. Ο πρίγκιπας έχει προηγουμένως αρπάξει τον καταραμένο θησαυρό των Νιμπελούνγκεν και έχει γίνει άτρωτος μετά το λουτρό στο αίμα του δράκοντα που σκότωσε. Άτρωτος παντού, εκτός από ένα σημείο...

To Nibelungenlied, το Τραγούδι των Νιμπελούνγκεν, των παιδιών της ομίχλης δηλαδή (η λέξη Nebel στα γερμανικά έχει την ίδια ρίζα με την ελληνική λέξη νεφέλη), είναι, ίσως, το ωραιότερο μεσαιωνικό έπος, η αντίστοιχη Ιλιάδα της γερμανικής φιλολογίας. Ένα επικό ποίημα, αγνώστου συγγραφέως, γραμμένο περί τα 1.200 μ.Χ., που συμπαρασύρει τον αναγνώστη στον ξέφρενο καλπασμό των δραματικών του διαλόγων. Βασισμένο σε ένα σύμφυρμα ψηγμάτων της ιστορίας, στοιχείων της γερμανικής παγανιστικής μυθολογίας, θρύλων των σκανδιναβικών χωρών, ακόμη και στις λαϊκές δοξασίες σλαβικών παραμυθιών, αναβιώνει με θαυμαστή λιτότητα τους θρύλους και την εποποιία της ευρωπαϊκής ιπποσύνης, αλλά και την σκοτεινή ανθρώπινη φύση, όπως αυτή παρουσιάζεται στις αρχαίες τραγωδίες.
Ένας αμύθητος θησαυρός, ένας μεγαλόπνοος έρωτας, μια αντιζηλία, ένας στυγερός φόνος, ένας αιματηρός πόλεμος, μια γυναίκα που διψά για εκδίκηση και φτάνει να σκοτώσει ακόμη και το ίδιο της το παιδί, αλλά και νεράιδες, ρωμαλέοι ιππότες, αχρεία, ποταπά ανθρωπάκια, ο προαναγγελμένος όλεθρος... Ο έρωτας και η εκδίκηση, η δόξα και η φιλαργυρία είναι οι προφάσεις που χρησιμοποιεί η ανελέητη μοίρα για να οδηγήσει τους ήρωες στο αμετάκλητο πεπρωμένο, στο φοβερό τέρμα μιας διαδρομής, όπου τους περιμένει ο θάνατος μέσα σ' ένα πρωτοφανές λουτρό αίματος.

Αυτό είναι το μυθολογικό σύμπαν του σκοτεινού και βλοσυρού αυτού ποιήματος, που ενέπνευσε τον Τζ. Ρ. Ρ. Τόλκιν στην συγγραφή της διάσημης τριλογίας του Ο Άρχοντας των δαχτυλιδιών, τον Ριχάρδο Βάγκνερ, στην σύνθεση της θαυμαστής τετραλογίας του Το δαχτυλίδι των Νιμπελούνγκεν, αλλά και τον Φριτς Λανγκ που το μετέφερε υπο δειγματικά στην μεγάλη οθόνη.
Πηγή: http://www.pulp.gr/Books/Genres/Fantasy/

Δείτε παρακάτω ένα απόσπασμα από την ταινία του Fritz Lang, τη σκηνή όπου ο Ζίγκφριντ παλεύει με τον δράκοντα:



Σάββατο 19 Φεβρουαρίου 2011

Η λεηλασία της Κωνσταντινούπολης, 1204 - Le sac de Constantinople, 1204

Η λεηλασία της Κωνσταντινούπολης δεν έχει προηγούμενο στην ιστορία. Για εννέα αιώνες η μεγάλη αυτή πόλη ήταν πρωτεύουσα της χριστιανοσύνης. Ήταν γεμάτη με έργα τέχνης που είχαν διασωθεί από την Αρχαία Ελλάδα και με αριστουργήματα φιλοτεχνημένα από τους ίδιους τους χειροτέχνες της. Οι Βενετοί κατά τ’ άλλα γνώριζαν την αξία αυτών των αντικειμένων. Όπου μπόρεσαν, άρπαξαν θησαυρούς και τους μετέφεραν στην πόλη τους για να διακοσμήσουν πλατείες, εκκλησίες και παλάτια. Όμως οι Γάλλοι και οι Φλαμανδοί ήταν πλημμυρισμένοι με καταστροφικό μένος. Ξεχύθηκαν ουρλιάζοντας στους δρόμους και στα σπίτια, άρπαζαν ό,τι έλαμπε και κατέστρεφαν ό,τι δεν μπορούσαν να μεταφέρουν, κάνοντας στάσεις μόνο για να σκοτώσουν, να βιάσουν ή να ανοίξουν τα κελάρια για να πιουν. Δεν γλίτωσαν ούτε μοναστήρια ούτε εκκλησίες ούτε βιβλιοθήκες. Στην ίδια την Αγία Σοφία, μεθυσμένοι στρατιώτες εθεάθησαν να σκίζουν τις μεταξωτές κουρτίνες, να κομματιάζουν το μεγάλο ασημένιο εικονοστάσιο και να ποδοπατούν ιερά βιβλία και εικόνες. Καθώς κάποιοι έπιναν χαρούμενα από τα δισκοπότηρα του ιερού, μια πόρνη ανέβηκε στον πατριαρχικό θρόνο και είπε ένα άσεμνο γαλλικό τραγούδι. Επιτέθηκαν και στις μοναχές στα μοναστήρια. Λεηλατήθηκαν τόσο τα παλάτια όσο και τα καταγώγια. Τραυματισμένα γυναικόπαιδα κείτονταν και πέθαιναν στους δρόμους. Για τρεις μέρες συνεχίστηκαν αυτές οι αποτρόπαιες σκηνές λεηλασίας και σφαγής, μέχρι που ρημάχτηκε τελείως αυτή η μεγάλη και πανέμορφη πόλη. Ακόμα και οι Σαρακηνοί θα έδειχναν περισσότερο οίκτο, αναφώνησε ο ιστορικός Νικήτας, και όχι άδικα.
Στο τέλος οι Λατίνοι αρχηγοί κατάλαβαν πως αυτές οι καταστροφές δεν ωφελούσαν κανέναν. Όταν οι στρατιώτες κουράστηκαν να ασελγούν, επιβλήθηκε η τάξη. Όποιος είχε κλέψει κάποιο πολύτιμο αντικείμενο υποχρεώθηκε να το επιστρέψει στους Φράγκους ευγενείς· βασάνισαν άτυχους πολίτες για να ομολογήσουν πού έκρυβαν τις περιουσίες τους. Παρά τις μεγάλες απώλειες, η αξία των λαφύρων ήταν ιλιγγιώδης. Κανείς, γράφει ο Βιλεαρδουίνος, δεν θα μπορούσε να μετρήσει το χρυσάφι και το ασήμι, τα σκεύη και τα πετράδια, τα χρυσοκέντητα υφάσματα και τα μετάξια, τις γούνες από σκίουρους και τις ερμίνες. Και προσθέτει με το εκλεπτυσμένο κύρος του ότι ποτέ από κτίσεως κόσμου δεν απέφερε τόσα πολλά η λεηλασία μιας πόλης. Όλα μοιράστηκαν σύμφωνα με τη συνθήκη: τρία όγδοα πήραν οι σταυροφόροι, τρία όγδοα οι Βενετοί και ένα τέταρτο κρατήθηκε για τον μελλοντικό Αυτοκράτορα. […]
Δεν υπήρξε μεγαλύτερο έγκλημα κατά της ανθρωπότητας από την Τέταρτη Σταυροφορία. Όχι μόνο προκάλεσε την καταστροφή ή το σκόρπισμα όλων των θησαυρών του παρελθόντος που το Βυζάντιο διαφύλαττε με ζήλο, όχι μόνο πλήγωσε θανάσιμα έναν πολιτισμό που σωζόταν υπέροχος και ζωντανός, αλλά αποτέλεσε και πράξη γιγαντιαίας πολιτικής απερισκεψίας. Δε βοήθησε σε τίποτα τους χριστιανούς της Παλαιστίνης. Αντίθετα, τους στέρησε οποιαδήποτε πιθανή βοήθεια. Αναστάτωσε όλη την άμυνα της χριστιανοσύνης. […]
Στο μεταξύ ρίζωσε το μίσος ανάμεσα στους χριστιανούς της Δύσης και της Ανατολής. Οι αφελείς ελπίδες του Πάπα Ιννοκέντιου Γ΄ και η κομπορρημοσύνη των σταυροφόρων που θεωρούσαν ότι είχαν δώσει ένα τέλος στο Σχίσμα και ότι είχαν ενώσει πάλι τις Εκκλησίες δεν επαληθεύτηκαν ποτέ. Αντιθέτως η βαρβαρότητά τους χαράχτηκε στη μνήμη και έμεινε για πάντα ασυγχώρητη. Αργότερα, χριστιανοί πρίγκιπες της ανατολικής Ευρώπης θα εισηγηθούν την επανένωση με τη Ρώμη, προσδοκώντας στη δημιουργία ενός κοινού μετώπου κατά των Τούρκων. Όμως οι λαοί τους δεν θα τους ακολουθήσουν. Δε θα μπορέσουν να ξεχάσουν την Τέταρτη Σταυροφορία. Ίσως η ρήξη των εκκλησιών της Ρώμης και της Ανατολής να ήταν αναπόφευκτη, όμως το εγχείρημα των Σταυροφοριών δηλητηρίασε τις σχέσεις τους και πια, όσες προσπάθειες κι αν έκαναν οι πρίγκιπες, το σχίσμα παρέμενε ολοκληρωτικό, ανεπανόρθωτο και οριστικό μέσα στις καρδιές των χριστιανών της Ανατολής.

Steven Runciman, Η ιστορία των Σταυροφοριών, Τόμος Γ΄, βιβλίο Β΄, κεφ. Α΄
Μετάφραση: Χρήστος Κουτούλας


Le sac de Constantinople est sans équivalent dans l’Histoire. Pendant neuf siècles, la grande ville avait été la capitale de la civilisation chrétienne. Elle était remplie d’œuvres d’art qui dataient de la Grèce antique et de chefs-d’œuvre de ses propres artisans raffinés. Les Vénitiens connaissaient du reste la valeur de ces choses. Partout où ils le purent, ils s’emparèrent des trésors et les emportèrent pour orner leurs places, leurs églises et leurs palais. Les Français et les Flamands, en revanche, étaient animés par une rage de destruction. Ils se ruaient en meute hurlante dans les rues et les maisons, s’emparant de tout ce qui brillait et détruisant ce qu’ils ne pouvaient emporter, ne s’arrêtant que pour tuer, violer ou ouvrir les caves pour se désaltérer. Les monastères pas plus que les églises ou les bibliothèques ne furent épargnés. À Sainte-Sophie elle-même, on vit des soldats ivres déchirer les draperies de soie et mettre en morceaux la grande iconostase d’argent tandis que les livres et les icônes saintes étaient piétinées. Pendant que certains buvaient joyeusement dans les calices de l’autel, une prostituée se jucha sur le trône patriarcal pour chanter une chanson française grivoise. On agressait les nonnes dans leurs couvents. Les palais comme les bouges étaient saccagés. Des femmes et des enfants blessés gisaient mourant dans les rues. Pendant trois jours les scènes atroces de pillage et de boucherie continuèrent jusqu’à ce que l’immense et belle ville soit dévastée. Les Sarrasins eux-mêmes eussent montré plus de compassion, s’écria l’historien Nicétas, et avec raison.
Les chefs latins finirent par comprendre que ces destructions ne profitaient à personne. Quand les soldats furent épuisés de licence, on restaura l’ordre. Quiconque avait volé un objet précieux fut obligé de le restituer aux nobles francs ; et l’on tortura les malheureux citoyens pour leur faire avouer où étaient cachés leurs biens. En dépit de tout ce saccage gratuit, la hauteur du butin était vertigineuse. Personne, écrit Villehardouin, n’aurait pu compter l’or et l’argent, la vaisselle et les joyaux, les brocarts et les soies, les fourrures, le vair, le petit-gris et l’hermine ; et il ajoute, avec toute l’autorité de son érudition, que jamais le pillage d’une ville n’a tant rapporté depuis la création du monde. Le fruit en fut réparti conformément au traité ; les trois-huitièmes allèrent aux croisés, trois-huitièmes encore aux Vénitiens et un quart fut réservé au futur empereur.[...]
Il n’y eut jamais de plus grand crime contre l’humanité que la Quatrième Croisade. Non seulement elle causa la destruction ou la dispersion de tous les trésors du passé chéris par Byzance, et la blessure mortelle d’une civilisation qui restait superbe et vivante ; mais ce fut aussi un acte d’une folie politique gigantesque. Il ne servit en rien aux chrétiens de Palestine. Il les priva bien plutôt d’aides potentiels. Et il perturba toute la défense de la chrétienté.[...]
Pendant ce temps, la haine avait été semée entre les chrétientés orientale et occidentale. Les espérances naïves du pape Innocent III et les vantardises complaisantes des croisés qui considéraient avoir comblé le schisme et réuni l’Église ne furent jamais satisfaites. Leur barbarie laissait au contraire un souvenir qui ne passerait jamais. Les princes de la chrétienté d’Europe orientale recommanderaient peut-être plus tard la réunion avec Rome dans le souci sincère d’opposer un front commun aux Turcs. Cependant leurs peuples ne les suivraient pas. Ils ne pouvaient pas oublier la Quatrième Croisade. Peut-être était-il inévitable que l’Église de Rome et les grandes Églises orientales s’éloignent ; mais l’entreprise croisée avait aigri leurs relations et désormais, quels que soient les efforts de certains princes, le schisme resterait complet, irrémédiable, définitif, dans le cœur des chrétiens d’Orient.
Steven Runciman, Histoire des croisades, volume III, livre II, chapitre I

Traduction : Guillaume Villeneuve. Texte copié dans le site : http://www.guillaume-villeneuve-traducteur.fr/spip.php?article49 

Steven Runciman (1903-2000)

Αν ενδιαφέρεστε να διαβάσετε βιβλία για το Βυζάντιο, τα καλύτερα είναι του Στήβεν Ράνσιμαν, που είναι ο γνωστότερος βυζαντινολόγος του 20ού αιώνα। Λέγεται ότι σε ηλικία 5 ετών μιλούσε και διάβαζε ελληνικά και λατινικά. Κατά τη διάρκεια των σπουδών και των μελετών του έμαθε αρκετές από τις δυτικές γλώσσες, καθώς και Αραβικά, Περσικά, Τουρκικά, εβραϊκά, συριακά, αρμενικά και γεωργιανά για τη μελέτη των πηγών της Μεσαιωνικής ιστορίας. Τα έργα του είναι:

-The Emperor Romanus Lecapenus and His Reign (1929)
-The First Bulgarian Empire (1930)
-Byzantine Civilization (1933)
-The Medieval Manichee : A Study of the Christian Dualist Heresy (1947)
-A History of the Crusades: Volume 1, The First Crusade and the Foundation of the Kingdom of Jerusalem (Cambridge University Press 1951)
-A History of the Crusades: Volume 2, The Kingdom of Jerusalem and the Frankish East (Cambridge University Press 1952)
-A History of the Crusades: Volume 3, The Kingdom of Acre and the Later Crusades (Cambridge University Press 1954)
-The Eastern Schism: A Study of the Papacy and the Eastern Churches during the XIth and XIIth Centuries (1955)
-The Sicilian Vespers: A History of the Mediterranean World in the Later Thirteenth Century (1958)
-The White Rajahs (1960)
-The Fall of Constantinople 1453 (1965)
-The Great Church in Captivity (1968)
-The Last Byzantine Renaissance (1970)
-The Orthodox Churches and the Secular State (1972)
-Byzantine Style and Civilization (1975)
-The Byzantine Theocracy (1977)
-Mistra: Byzantine Capital of the Peloponnese (1980) (2009 reprint: The Lost Capital of Byzantium: The History of Mistra and the Peloponnese; New foreword by John Freely.)
-A Traveller's Alphabet. Partial Memoirs. (1991)
Πηγή: Βικιπαίδεια

Κυριακή 13 Φεβρουαρίου 2011

Ερατοσθένης ο Κυρηναίος (276-194 π.Χ.)

Ο Ερατοσθένης ήταν μαθηματικός, γεωγράφος και αστρονόμος. Είναι ο πρώτος που προσπάθησε να μετρήσει την περιφέρεια της γης. Δείτε το βίντεο που ακολουθεί για να καταλάβετε με ποιον τρόπο κατάφερε χωρίς προηγμένα μέσα να κάνει αυτήν τη μέτρηση. Ευχαριστούμε και πάλι την Εγκυκλοπαίδεια ΧΘΩΝ 2002 απ' όπου προέρχεται το βίντεο.

Παρασκευή 4 Φεβρουαρίου 2011

Καρυάτιδες - A Greek Tragedy

Δείτε το κινούμενο σχέδιο διάρκειας 6 λεπτών με τίτλο A Greek Tragedy (Een griekse tragedie, Μια ελληνική τραγωδία) που έκανε το 1985 μια βελγίδα σκηνοθέτις, η Nicole Van Goethem. Η πολυβραβευμένη αυτή ταινία είναι εμπνευσμένη από τις Καρυάτιδες, που τόσα χρόνια κρατούν το βάρος του Ερεχθείου. Είναι χωρίς λόγια και έχει μόνο ένα μεσότιτλο στην αρχή στα λατινικά: Quod non fecerunt Scoti, fecerunt Cariatidi (Όσα δεν έκαναν οι Σκωτσέζοι, τα έκαναν οι Καρυάτιδες), μια χιουμοριστική αναφορά στον Λόρδο Μπάιρον, που, όταν ανέβηκε στην Ακρόπολη και είδε τις καταστροφές του Λόρδου Έλγιν, χάραξε την εξής πρόταση πάνω σε μια πέτρα: Quod non fecerunt Gothi, fecerunt Scoti, Όσα δεν έκαναν οι Γότθοι, τα έκαναν οι Σκωτσέζοι...

Σάββατο 22 Ιανουαρίου 2011

Πιρούνι...

Μάθετε λοιπόν ότι το πιρούνι είναι εφεύρεση των Βυζαντινών! Μάλιστα! Τα πιρούνια γεννήθηκαν στο Βυζάντιο και τα μετέφεραν στην Ευρώπη δυο Βυζαντινές πριγκίπισσες: η Θεοφανώ, που παντρεύτηκε τον Όθωνα Β΄ της Σαξωνίας το 972 και η Θεοδώρα Δούκαινα, κόρη του Κωνσταντίνου Δούκα, που παντρεύτηκε το δόγη της Βενετίας Ντομένικο Σέλβο το 1054. Τότε τα πιρούνια έγιναν μόδα σε όλη τη Βόρεια Ιταλία. Οι Ιταλοί αρχικά τα κατέκριναν και τα χρησιμοποιούσαν μόνο για να τρώνε ζυμαρικά. Αργότερα τα έμαθαν και οι υπόλοιποι Ευρωπαίοι. Στην Γαλλία εμφανίστηκαν στην αυλή του βασιλιά το 1324 και στην αρχή τα χρησιμοποιούσαν μόνο για να τρώνε ψητά αχλάδια. Δεν τα χρησιμοποιούσε ούτε ο Βασιλιάς Ήλιος Λουδοβίκος 14ος τον 17ο αιώνα, που προτιμούσε απλώς να τα βλέπει στο τραπέζι και να τρώει με... τα χεράκια του! Ας ελπίσουμε τουλάχιστον ότι τα έπλενε πριν πάει στην τραπεζαρία...

Fouchette...
Apprenez donc que les fourchettes furent inventées par les Byzantins! Hé oui! Les fourchettes furent inventées à Byzance et transportées en Europe par deux princesses : Théophano qui épousa Otton II de Saxe en 972 et Théodora Ducaina, fille de Constantin Ducas, qui épousa le doge de Venise Dominique Selvo en 1054. C'est alors que les fourchettes devinrent une mode au Nord de l'Italie. Au début, les Italiens les critiquèrent et ne les employaient que pour manger des pâtes. Plus tard, on apprit leur existence dans le reste de l'Europe. En France, elles apparurent à la Cour en 1324 et au début on ne les utilisait que pour manger des poires cuites. Même le roi soleil Louis XIV au XVIIe siècle évitait de les utiliser et préférait tout simplement les regarder sur sa table alors qu'il mangeait avec... ses mains! Espérons qu'il les lavait avant de passer à table...

Παρασκευή 17 Δεκεμβρίου 2010

Το χρονικό της τεχνολογίας στην Αρχαία Ελλάδα

  • 3000 π.Χ.: Έναρξη λειτουργίας του μεταλλείου ασημιού στο Θορικό Λαυρίου
  • 2500 π.Χ.: Λειτουργία μεταλλευτικών κλιβάνων στο χωριό Στενό Αρκαδίας: Το 1980 ανακαλύφθηκαν στο χωριό Στενό Αρκαδίας έξι μονάδες χύτευσης μετάλλων με τεχνολογία παρόμοια με της υψικαμίνου, που χρονολογούνται ανάμεσα στα 2500-2200 π.Χ. ανατρέποντας τις μέχρι τώρα απόψεις για τη μεταλλουργική δραστηριότητα εκείνης της εποχής.
  • 2000 π.Χ.: Κατασκευή μεγαλιθικών μνημείων Μάνης.
  • 1500 π.Χ.: Παρουσία των περίφημων πλοίων της Θήρας: Τα πλοία της Θήρας έγιναν γνωστά μέσα από τις περίφημες τοιχογραφίες που ήρθαν στο φως το 1973. Παρουσιάζουν επτά καλοζωγραφισμένα πλοία της περιόδου 1600-1500 π.Χ., που δείχνουν υψηλό επίπεδο ναυπηγικής αρτιότητας. Είναι εντυπωσιακό ότι αυτή η ναυπηγική παράδοση «χάνεται» για τα επόμενα 600 χρόνια και επανεμφανίζεται την εποχή της τριήρους, στους αρχαϊκούς και κλασικούς χρόνους.
  • 1450 π.Χ.: Αρδευτικά και αποξηραντικά έργα στην Κωπαΐδα.
  • 1200 π.Χ.: Έναρξη εργασιών στα μεταλλεία Λαυρίου: Τα μεταλλεία του Λαυρίου, που στήριξαν την ανάπτυξη της Αθηναϊκής Δημοκρατίας (παρείχαν 750 τάλαντα κατ’ έτος), άρχισαν να λειτουργούν πολύ νωρίτερα, το 1200 π.Χ., και η εκμετάλλευσή τους συνεχίστηκε μέχρι το τέλος του 4ου αιώνα π.Χ. Εκεί αναπτύχθηκαν τρεις σημαντικές μεταλλουργικές τεχνικές: η μαζική εκκαμίνευση και τήξη των μετάλλων, ο εμπλουτισμός των μεταλλευμάτων και η μηχανοποίηση της κοπής των νομισμάτων.
  • 1000 π.Χ.: Κατασκευή του Αινιγματικού «Δρακόσπιτου» της Όχης.
  • 780 π.Χ.: Χρήση του Αλφαβήτου.
  • 650 π.Χ.: Έκδοση των πρώτων νομισμάτων.
  • 650 π.Χ.: Ναυπήγηση της πρώτης τριήρους από τον Αμεινοκλή: Οι τριήρεις ήταν μακριά και στενά πλοία με τρεις σειρές κωπηλατών, με έναν ιστό και αρκετά πολύπλοκη εξάρτηση. Το μήκος τους έφτανε τα 40 μέτρα και το πλήρωμά τους αποτελείτο από 200 άνδρες περίπου.
  • 600 π.Χ.: Κατασκευή της Διόλκου στην Κόρινθο: Ο Δίολκος των νεών, ήταν ένα από τα σημαντικότερα τεχνικά έργα της αρχαιότητας και ένωνε τα δύο λιμάνια των Κεχρέων στο Σαρωνικό και του Λέχαιου στον Κορινθιακό. Ήταν ένας λιθόστρωτος δρόμος πλάτους από 3,5-5 μ. με αυλακώσεις πάνω στις οποίες κυλούσαν πλατφόρμες που μετέφεραν τα σκάφη από το ένα λιμάνι στο άλλο.
  • 580 π.Χ.: Το πρώτο πιεστήριο λαδιού.
  • 570 π.Χ.: Ο Γλαύκος ο Χίος εφαρμόζει μέθοδο συγκόλλησης σιδηρών τμημάτων.
  • 550 π.Χ.: Ο Αναξίμανδρος εφευρίσκει τον Γνώμονα και το Χάρτη.
  • 540 π.Χ.: Ανέγερση του ναού της Αρτέμιδος στην Έφεσο: Ο Χερσίφρων ο Κνώσσιος αναλαμβάνει μαζί με τον Μεταγένη και τον Θεόδωρο την ανέγερση του ναού της Αρτέμιδος στην Έφεσο. Ο ναός, που περιλαμβάνεται στα επτά θαύματα του αρχαίου κόσμου, καταστράφηκε το 365 π.Χ. από τον Ηρόστρατο.
  • 530 π.Χ.: Αναφέρονται οι πρώτες ανυψωτικές μηχανές: Η χρήση γερανών και άλλων ανυψωτικών μηχανών πρέπει να είχε αρχίσει πολύ νωρίτερα. Η αναφορά σηματοδοτεί περισσότερο την έναρξη της συστηματικής μελέτης των αρχών λειτουργίας και των τεχνικών κατασκευής τους. Οι βασικοί τύποι ήταν πέντε: ο μοχλός, η απλή τροχαλία, η διπλή τροχαλία, το πολύσπαστο και το βαρούλκο. Με συνδυασμούς αυτών κατασκευάζονταν πιο πολύπλοκες ανυψωτικές μηχανές, όπως αυτές που αναφέρει ο Ήρωνας: η μονόκολος, η δίκολος, η τρίκολος και τετράκολος.
  • 520 π.Χ.: Κατασκευή της περίφημης σήραγγας στη Σάμο από τον Ευπαλίνο: Η σήραγγα έχει μήκος 1.040 μ. και διατομή 1,80x1,80 μ. Η κατασκευή της άρχισε ταυτόχρονα και από τις δύο πλευρές και προχώρησε με εντυπωσιακή ακρίβεια έτσι ώστε τα δύο συνεργεία να συναντηθούν στο μέσο της απόστασης με ελάχιστη απόκλιση!
  • 510 π.Χ.: Αρχίζει η κατασκευή του Ηραίου στη Σάμο.
  • 450 π.Χ.: Ο Φειδίας κατασκευάζει το γιγάντιο άγαλμα του Δία στην Ολυμπία.
  • 425 π.Χ.: Ο Αρχύτας κατασκευάζει την πρώτη ιπτάμενη μηχανή: Η «πετομηχανή» όπως την ονόμαζε ο Αρχύτας ο Ταραντίνος, λειτουργούσε με συμπιεσμένο αέρα και ένα σύστημα αεροπροώθησης που της επέτρεπε να πετά σε αποστάσεις περίπου 200 μ. Στον Αρχύτα αποδίδεται επίσης η κατασκευή της βίδας και της παιδικής ροκάνας!
  • 400 π.Χ.: Χρησιμοποιούνται ο καταπέλτης και η βαλλίστρα: Πιστεύεται ότι εφευρέθηκαν από τους μηχανικούς του Διονυσίου του Πρεσβύτερου (399 π.Χ.) και αποτελούν χαρακτηριστική περίπτωση εφαρμογής επιστημονικών μεθόδων στην τεχνολογία του πολέμου. Όπως αναφέρει ο Βιτρούβιος στο έργο του De Architectura: «οι βαλλίστρες κατασκευάζονται με ποικίλες αρχές έτσι ώστε να παράγουν το ίδιο αποτέλεσμα. Μερικές λειτουργούν με χειρομοχλούς, άλλες με τροχαλίες, άλλες με άλλου είδους ανυψωτήρες και άλλες με τη βοήθεια τυμπάνων. Πάντως, καμία βαλλίστρα δεν κατασκευάζεται χωρίς να ληφθεί υπόψη το βάρος της πέτρας που πρόκειται να εκτοξεύσει. Για το λόγο αυτό οι αρχές του δεν είναι εύκολα κατανοητές από τον καθένα, παρά μόνο από εκείνους τους τεχνίτες που γνωρίζουν τη γεωμετρική επεξεργασία των αριθμών και των πολλαπλασίων τους…»
  • 380 π.Χ.: Έναρξη λειτουργίας των ελικοειδών πλυντηρίων στο Λαύριο.
  • 360 π.Χ.: Ο Εύδοξος ανακαλύπτει τον αστρολάβο και τον πόλο.
  • 350 π.Χ.: Γίνεται γνωστή η χρήση του υδραυλικού τηλέγραφου: Ο υδραυλικός τηλέγραφος είναι το πρώτο μηχανοποιημένο επικοινωνιακό σύστημα. Αποτελείται από δύο όμοιες μηχανές που τοποθετούνται σε δύο σημεία με οπτική επαφή και απόσταση 20-30 χλμ. Κάθε μηχανισμός διέθετε έναν πλωτό σωλήνα με χαραγές που αντιστοιχούσαν σε κωδικοποιημένες εντολές. Η επικοινωνία στηρίζονταν στη συγχρονισμένη μετακίνηση των δύο σωλήνων.
  • 356 π.Χ.: Χτίζεται ο ναός της Αρτέμιδος στην Έφεσο.
  • 353 π.Χ.: Χτίζεται το Μαυσωλείο της Αλικαρνασσού.
  • 332 π.Χ.: Πολεοδομικό σχέδιο της Αλεξάνδρειας: Ο Δεινοκράτης ο Ρόδιος αναλαμβάνει, κατ’ εντολή του Μ. Αλεξάνδρου να εκπονήσει το σχέδιο που χαρακτηρίζεται από τους κάθετους μεταξύ τους δρόμους. Θα αποτελέσει πρότυπο για πολλές μεταγενέστερες πόλεις.
  • 330 π.Χ.: Κολοσσιαίοι κίονες στα λατομεία Ευβοίας.
  • 320 π.Χ.: Οι μηχανικοί του Μ. Αλεξάνδρου: Ο στρατός του Μεγάλου Αλεξάνδρου διέθετε ένα πλήθος τεχνίτες και μηχανικούς, όπως μεταλλουργούς, τοπογράφους, ξυλουργούς, γεφυροποιούς, ναυπηγούς, σηραγγοποιούς και πολλών άλλων ειδικοτήτων, ένα «σώμα μηχανικού», που κυριολεκτικά μεταμόρφωσε όχι μόνο την πολεμική τεχνολογία αλλά και την πολεοδομία, την γεφυροποιία, την ναυπηγική.
  • 300 π.Χ.: Η πρώτη αναφορά σε διαδικασίες ποιοτικού ελέγχου: έλεγχος γνησιότητας των νομισμάτων.
  • 300 π.Χ.: Το αρδευτικό σύστημα της Περαχώρας.
  • 290 π.Χ.: Οι πολεμικές μηχανές του Δημητρίου του Πολιορκητή.
  • 280 π.Χ.: Τελειώνει η κατασκευή του Κολοσσού της Ρόδου.
  • 270 π.Χ.: Ο Ηρόφιλος και τα πρώτα χειρουργικά εργαλεία.
  • 287-212 π.Χ.: Αρχιμήδης: Μερικά από τα επιτεύγματά του: ατέρμων κοχλίας, οδοντωτοί τροχοί, υδραυλικό ωρολόγιο, καύση του ρωμαϊκού στόλου με κάτοπτρα.
  • 275 π.Χ.: Χτίζεται ο Φάρος της Αλεξάνδρειας.
  • 285-222 π.Χ.: Πνευματικές μηχανές του Κτησίβιου: Ο Κτησίβιος κατασκευάζει πολλές μηχανές που χρησιμοποιούν πεπιεσμένο αέρα και πολύπλοκες αντλίες. Ανάμεσά του ξεχωρίζει ένα μουσικό όργανο, η ύδραυλις, η πρόγονος ουσιαστικά του εκκλησιαστικού οργάνου.
  • 260-180 π.X.: Φίλων ο Βυζάντιος: Από τους σημαντικότερους μηχανολόγους της Αρχαιότητας. Συνέγραψε βιβλία όπου περιγράφονται οι αρχές λειτουργίας πολλών μηχανισμών. Πολλά από αυτά έχουν διασωθεί: μοχλοί, πνευματικά, κλεψύδρα, πολιορκητική, πολεμικές μηχανές, οδοντωτοί τροχοί.
  • 240 π.Χ.: Ναυπηγείται η Συρακουσία, το μεγαλύτερο πλοίο ψυχαγωγίας.
  • 250 π.Χ.: Χρησιμοποιείται ηλιακό ρολόι με τρεις χάλκινους δακτυλίους.
  • 210 π.Χ.: Ναυπηγούνται τεράστια πολεμικά πλοία.
  • 90 π.Χ.: Κατασκευάζεται ο περίφημος υπολογιστής των Αντικυθήρων: Το 1901, στα Αντικύθηρα, σφουγγαράδες ανακαλύπτουν ένα ναυάγιο από όπου ανασύρθηκε ένα περίεργο αντικείμενο που έμελλε να δημιουργήσει πολλές διαμάχες σχετικά με την τεχνολογία των αρχαίων Ελλήνων. Ήταν ένας μηχανισμός με γρανάζια που η ακτινοσκοπική εξέτασή του στο Κέντρο Ερευνών «Δημόκριτος» από τον καθηγητή Derek de Solla Price του Πανεπιστημίου Yale, με τη συνεργασία του Έλληνα πυρηνικού φυσικού Χαρ. Καράκαλου, το 1973, αποκάλυψε ότι ήταν ο πιο πολύπλοκος μηχανισμός που είχε κατασκευαστεί μέχρι το 1200 μ.Χ.! Πρόκειται για ένα μηχανικό υπολογιστή που δείχνει τις κινήσεις του Ήλιου, της Γης και της Σελήνης με μεγάλη ακρίβεια.
  • 50 π.Χ.: Ο Ανδρόνικος Κυρρήστης και το υδραυλικό ρολόι.
  • 100 μ.Χ.: Κατασκευή του ατμολέβητα από τον Ήρωνα τον Αλεξανδρινό.
Πηγή: Περιοδικό Internet - Rom - Multimedia, Τεύχος 6, Αθήνα, Απρίλιος-Μάιος 1998, σελ. 57-60.

Πέμπτη 16 Δεκεμβρίου 2010

Το υγρό πυρ...

Για να καταλάβετε πώς χρησιμοποιούσαν οι Βυζαντινοί το υγρό πυρ, δείτε το παρακάτω βίντεο. Ευχαριστούμε την Εγκυκλοπαίδεια ΧΘΩΝ 2002 απ' όπου προέρχεται το βίντεο.

Τετάρτη 15 Δεκεμβρίου 2010

Οι πολιορκίες της Κωνσταντινούπολης - Les sièges de Constantinople

Η Κωνσταντινούπολη από την ίδρυσή της μέχρι την πτώση της το 1453 δέχτηκε πάρα πολλές πολιορκίες. Εκτός από εκείνη των Σταυροφόρων του 1204, όλες οι άλλες ήταν άκαρπες χάρη στα τείχη του Θεοδοσίου και στη χρήση τεχνολογικών καινοτομιών όπως το υγρό πυρ και η εγκατάσταση αλυσίδας στον Κεράτιο Κόλπο. Οι πολιορκίες ήταν:

  1. 626: Πολιορκία από συνασπισμό Αβάρων, Σλάβων και Περσών. Παραλίγο η Κωνσταντινούπολη να πέσει, αλλά ξαφνική τρικυμία κατέστρεψε το στόλο του συνασπισμού και η πολιορκία λύθηκε. Τότε γράφτηκε και ο Ακάθιστος Ύμνος γιατί η σωτηρία της Πόλης αποδόθηκε σε θαύμα.
  2. 674-678: Πρώτη Αραβική Πολιορκία. Μεγάλο ρόλο στην αποτυχία των Αράβων έπαιξε η χρήση του Υγρού Πυρός από τους Βυζαντινούς.
  3. 712: Πολιορκία από τους Βούλγαρους.
  4. 717-718: Δεύτερη Αραβική Πολιορκία.
  5. 813: Πολιορκία από τους Βούλγαρους.
  6. 823: Πολιορκία από τον Θωμά τον Σλάβο ή Σκλαβηνό μετά από εμφύλια σύρραξη. Ναι, έτυχε και Βυζαντινοί να πολιορκήσουν την ίδια την πρωτεύουσά τους!
  7. 860: Πολιορκία από τους Ρώσους.
  8. 907: Πολιορκία από τους Ρώσους.
  9. 1047: Πολιορκία από τον Λέοντα Τορνίκιο, σε εμφύλια σύρραξη. Και εδώ Βυζαντινοί εναντίον Βυζαντινών!
  10. 1090-1091: Πολιορκία από τους Πατζινάκες.
  11. 1203: Πρώτη πολιορκία από τους Σταυροφόρους της Δ΄ Σταυροφορίας για να βοηθήσουν τον Αλέξιο Γ΄ να πάρει το θρόνο.
  12. 1204: Δεύτερη πολιορκία από τους Σταυροφόρους, άλωση και μεγάλη λεηλασία της Κωνσταντινούπολης.
  13. 1235: Πρώτη πολιορκία από Βυζαντινούς για να ξαναπάρουν την Κωνσταντινούπολη.
  14. 1260: Δεύτερη πολιορκία από Βυζαντινούς για να ξαναπάρουν την Πόλη.
  15. 1261: Ο στρατός των λατίνων έλειπε σε εκστρατεία και οι Βυζαντινοί με λίγο στρατό ξαναπαίρνουν την Πόλη χωρίς πολιορκία.
  16. 1422: Πρώτη οθωμανική πολιορκία.
  17. 1453: Δεύτερη οθωμανική πολιορκία και άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Τούρκους.

La ville de Constantinople, de sa fondation à sa chute en 1453, a connu une multitude de sièges. Hormis celui des Croisés de 1204, tous les autres sièges furent infructueux grâce aux murs de Théodose et à l’utilisation d’innovations technologiques comme le feu grégeois ou l’installation d’une chaîne dans la Corne d’Or. Ces sièges furent :

  1. 626 : La ville est attaquée par une coalition d’Avares, de Slaves et de Perses. Constantinople a failli tomber, mais une agitation soudaine de la mer de Marmara détruisit la flotte de la coalition, ce qui la forçat de lever le siège. C’est à cette occasion que fut écrit l’Hymne Acathiste, puisque les habitants crurent que la ville fut sauvée par miracle.
  2. 674-678 : Premier siège arabe. L’échec des Arabes a surtout été dû à l’utilisation du feu grégeois par les Byzantins.
  3. 712 : La ville connaît le siège des Bulgares.
  4. 717-718 : Deuxième siège arabe.
  5. 813 : Les Bulgares assiègent une fois encore la ville.
  6. 823 : La ville est assiégée par Thomas le Slave après une guerre intestine. Eh oui, les Byzantins ont assiégé leur propre capitale !
  7. 860 : Siège des Russes.
  8. 907 : Siège des Russes.
  9. 1047 : Siège de Léon Tornikios après une guerre intestine. Une fois encore, Byzantins contre Byzantins !
  10. 1090-1091 : Siège des Petchenègues ou Patzinaces, peuple nomade d’origine turque.
  11. 1203 : Premier siège des Croisés de la IVe Croisade qui vinrent en aide à Alexios III, qui voulait accéder au trône de Byzance.
  12. 1204 : Second siège des Croisés, prise et grand sac de Constantinople. La ville est complètement saccagée.
  13. 1235 : Premier siège des Byzantins pour reprendre la ville.
  14. 1260 : Seconde tentative des Byzantins pour s’emparer de la ville.
  15. 1261 : L’armée des Latins était en expédition et les Byzantins s’emparent de la ville avec une petite armée et sans siège.
  16. 1422 : Premier siège ottoman.
  17. 1453 : Second siège ottoman et prise de Constantinople par les Turcs.